Rijd je maar lang genoeg op de Duitse A3 richting het zuiden, dan kom je vanzelf in Rheinhessen: een van de bekendste en meest productieve wijnstreken in Duitsland. Zo’n dertig kilometer onder Mainz vind je het dorpje Gau-Heppenheim. Het hoogste punt in de omgeving, omringd door wijngaarden. Daar, tussen pastelkleurige huisjes, zit Gustavshof: een wijnboerderij waar inmiddels de 4e generatie Roll leeft en werkt.

Wijnmaker met twinkelende ogen

We ontmoeten Andreas Roll, een eigenzinnige wijnmaker met gebruinde, eeltige handen. Hij werkt anders dan zijn pa, die in 1974 de eerste wijnstokken plantte. “Toen ik instapte, was de teelt al biologisch. Ik wilde doorgroeien naar biodynamisch. Omdat ik wil bijdragen aan een betere wereld. Ook geloof ik sterk in de kracht van natuurlijke bronnen. Toen mijn vrouw Frederike en ik het roer overnamen, zijn we daar direct naartoe gaan werken. In 2012 beloonde Demeter ons met het keurmerk.”

Biodynamisch voor beste kwaliteit

De wijn van Gustavshof kreeg een boost. “Biodynamische teelt is hard werken. Je doet zo veel mogelijk met de hand. Ook ben je altijd op zoek naar nieuwe technieken om verder te verbeteren. Ik gebruik geen chemische middelen, waar dan ook in het proces. Niet op de wijngaard, noch in de kelders. Voor de natuurlijke voorwaarden die ik schep, krijg ik de beste kwaliteit druiven terug. Een eerlijke ruil.”

Of het nu gaat om paradepaardjes als Riesling, Pinot Gris of Spätburgunder of hybride soorten als Huxelrebe en Würzer: de wijnen barsten van de levendigheid. “In iedere wijn steek ik energie. Dat proef je. Nu experimenteer ik met natuurwijnen, waarbij er nog minder interventie en toevoegingen zijn toegestaan. Moet ik een nieuw proces voor uitdokteren. Er gaan liters wijn door de goot, tot ‘ie goed is. Wanneer dat is, zie ik aan het gezicht van Frederike, als we ‘s avonds proeven.”

Wijn met Mona Lisa-effect

Volgens Andreas levert alleen biodynamische teelt de kwaliteit op die hij wil leveren, en de smaak zoals hij die zelf het liefste proeft. “Wijn die maximaal lééft. Een vriend van me zei het ooit heel treffend: biodynamisch verbouwde wijn heeft het Mona Lisa-effect. Geen lijn is te scherp, kleuren gaan naadloos in elkaar over. En dan die verrassende glimlach. Zo is de smaak van onze wijn zacht, subtiel en sprankelend.”

Zo boert dat tussen de stokken

Op de uitgestrekte hectares rond Gau-Heppenheim zie je duidelijke kenmerken van biodynamische teelt, waarbij bodemvruchtbaarheid, biodiversiteit en versterking van natuurlijke groei voorop staan. De weelderige wijngaard is het bewijs. Gezonde bladeren, bloemen, hoog gras en rondzoemende insecten geven de wijnstokken weerbaarheid.

Ook gebruikt Andreas gedroogde kruiden en microbacteriële mengsels in plaats van pesticiden en meststoffen. “Onder andere duizendblad, kamille, brandnetel, eikenschors en paardenbloem ondersteunen de biodiversiteit in plaats van deze te verstoren. En geven energie terug aan de aarde. Voor de kenners: we gebruiken ook preparaten 500 en 501 in het hele wijnmaakproces, zoals antroposoof Rudolf Steiner adviseerde. We besprenkelen er onze grond mee en gebruiken het in de keuken.”

Slechte zomer

Maar wie werkt met de natuur, loopt risico’s. Het was een onzekere periode voor de wijnboer. “Na drie extreem droge jaren en een koele lente regende het veel en vaak en juli en augustus. Vocht kan dramatisch zijn voor de opbrengst. Van regen komt meeldauw: een groep schimmels die de bladeren rondom de druiven aantast. Tegen regen doe je niet zo veel, en als biodynamische teler ook niet tegen de schimmel.”

Andreas gebruikt geen stimulerende middelen of meststoffen. “Hier moeten we het hebben van de natuur. Een deel van onze opbrengst ging door de regen verloren. Dat is vervelend, maar hoort erbij. De nazomer bracht toch nog geluk: september was warm en zonnig. Dat leverde toch nog verrassend veel goede druiven op.”

Levend bewijs van klimaatverandering

Wel is de wijnmaker geschrokken. “Toen ik in juni langs de wijnstokken liep, was een deel van de bladeren aan gort. Vanwege een bizarre hagelbui, hoogzomer! Daaraan zie je dat het klimaat verandert. Het weer wordt grilliger, je kunt er nauwelijks nog op plannen. Zegt de weerman dat de zon zal schijnen, dan kan het ook gaan regenen.”

Wel ziet de wijnmaker de laatste tien jaar één duidelijke tendens. “Dat het warmer wordt. Dat maakt het wijnmaken deels makkelijker. Druiven rijpen sneller, het suikergehalte gaat omhoog. Maar dat moet zeker niet doorslaan. En te veel zon is niet goed - dan verbranden de vruchten en bladeren.”

Onverwacht voordeel

Gelukkig heeft Andreas een voordeel: zijn wijngaarden liggen op een berg, zo hoog dat mensen uit het dorp hem vroeger voor gek verklaarden – op zo’n koele plek kon je toch geen druiven verbouwen? Maar dankzij die hoogte, zit de familie Roll goed. “Op de berg blijft het relatief koel. In een heet jaar waarin de meeste wijnmakers niet tegen de hitte en zon op kunnen boksen, heb ik nog altijd kans op een goede oogst.”